Ferritin, vücudumuzdaki demir depolarını gösteren en temel ölçütlerden biridir. Rutin sağlık kontrollerinde adı sıkça geçer ama çoğu zaman tam olarak ne anlama geldiğini bilmeyiz. Ferritin değerlerinin düşük ya da yüksek olması, sadece demir seviyelerini değil, aynı zamanda birçok farklı hastalığın da habercisi olabilir. Peki ferritin tam olarak nedir, neden düşer ya da yükselir ve bu durum sağlığımızı nasıl etkiler? Gelin tüm bu detayları birlikte inceleyelim.

Ferritin Nedir?

İnsan vücudunda demirin depolanmasını ve salınmasını sağlayan protein kompleksine ferritin denir. Ferritin oksijen taşınmasında çok önemlidir çünkü hemoglobinlerin oksijen taşıyabilmesi için demire ihtiyaç vardır. Ferritin vücutta demiri depolayarak, vücudun ihtiyaç duyduğu anda bu depoladığı demiri salar ve böylece hemoglobin üretimi sürer ve kırmızı kan hücreleri oksijen taşımaya devam eder.

Kan testi sonuçlarında ferritin seviyesi düşük çıktıysa eğer bu vücudun demir depolarının düşük olduğu anlamına gelir. Ferritin eksikliği aynı zamanda demir eksikliği olarak adlandırılmaktadır.

Ferritin Değerleri Kaç Olmalı?

Dünya Sağlık Örgütüne göre sağlıklı bir bireyin ferritin seviyesi 15-200 µg/L arasında olmalıdır (1). Erkek bireylerde 20-200 µg/L seviyeleri normal aralık kabul edilirken, kadın bireylerde ise 15-150 µg/L seviyeleri normal kabul edilir. Bu değerlerin altında veya üstünde olması ferritin düşüklüğü veya ferritin yüksekliği anlamına gelmektedir. Normal ferritin seviyesi değerlerinin laboratuardan laboratuara değişebileceği de unutulmamalıdır.

Ferritin seviyeleri iltihap, enfeksiyon, karaciğer hastalığı gibi durumlarda da yükselebilir. Yüksek ferritin her zaman demir fazlalığı anlamına gelmez, bu durum bazen vücudun savunma tepkisi olarak kendisini gösterebilir.

Ferritin Düşüklüğü Nedir?

Kandaki ferritin düzeyi vücuttaki toplam demir miktarının bir göstergesidir. Bu değerin 20 µg/L’nin altına düşmesi ferritin düşüklüğünü gösterir, bu da dokularda yeterli demir bulunmadığı anlamına gelir ve demir eksikliği anemisine işaret eder.



Berkay Türkkan Fitness mobil uygulamasıyla antrenman ve beslenme adına ihtiyaç duyacağınız her şey cebinizde!

iPhone için App Store'dan ücretsiz indir!

Google Play'den ücretsiz indir!

Ferritin Düşüklüğü Belirtileri 

Ferritin düşüklüğüne birçok şey sebep olabilir: Demirden fakir gıdaların tüketilmesi, yanlış beslenme alışkanlıkları (çok fazla siyah çay tüketimi vb.), crohn hastalığı, çölyak, ülseratif kolit, kanser, hemoroid ve çeşitli emilim bozukluğu hastalıkları demir eksikliğine sebep olabilir. Kadın bireylerde yoğun adet kanaması ferritin eksikliğine sebep olabilir.

Erkek bireylerde ferritin eksikliği sık gözüken bir durum değildir fakat eğer erkek bir bireyde ferritin eksikliği varsa bunun altında crohn, çölyak gibi ciddi sağlık problemleri olabilir bu sebeple ferritin eksikliği olan erkek bireyler bu duruma çok dikkat etmelidir (2).

Ferritin düşüklüğü belirtileri genel olarak şu şekildedir:

• Baş dönmesi 
• Baş ağrısı 
• Konsantrasyon güçlüğü
• Nefes darlığı 
• Çarpıntı
• Saç dökülmesi 
• Çabuk yorulma 
• Saç dökülmesi
• İştahsızlık
• Eklem ve kas  ağrıları
• El ve ayaklarda uyuşma hissi
• Toprak ve kireç yeme isteği

Ferritin Nasıl Yükseltilir?

Ferritin düşüklüğü durumda önce altta yatan sebep araştırmalıdır. Bu sebep bulunduktan sonra, buna uygun bir tedavi uygulanmalıdır. Eğer altta yada ciddi bir sebep yoksa doğru demir takviyeleri ve doğru beslenme önerileri ile ferritin seviyeleri yükseltilebilir. 

Demir açısından zengin besinler arasında kırmızı et, sakatatlar, tavuk, balık, yumurta gibi hayvansal kaynaklar vardır. Bitkisel kaynaklar olarak ise mercimek, nohut, kuru fasulye gibi baklagiller; ıspanak, pazı gibi yeşil yapraklı sebzeler; kabak çekirdeği, badem gibi kuruyemişler ve kuru üzüm, kuru kayısı gibi kuru meyveler demir açısından zengindir. Bu besinler beslenme kaynaklı oluşan ferritin eksikliğinin iyileştirilmesinde yardımcı olur.

Ferritin Yüksekliği Nedir?

Ferritin yüksekliği, kandaki demir depolayan proteinin (ferritin) normalden fazla olması anlamına gelmektedir. Bu durum genellikle demir birikimi, iltihap, karaciğer hastalığı, enfeksiyon veya bazı kronik hastalıklar nedeniyle ortaya çıkar. Kısacası ferritin yüksekliği vücutta demir fazlalığını ya da iltihabi bir durumu gösterir.

Ferritin Yüksekliği Belirtileri

Ferritin yüksekliği tek başına belirti göstermeyebilir fakat vücutta fazla demir birikimi olduğunda ya da iltihap gibi nedenlerle yükseldiğinde aşağıdaki semptomlar gözükebilir:

• Yorgunluk ve halsizlik
• Eklem ağrıları (özellikle ellerde ve dizlerde)
• Karın ağrısı 
• Ciltte renk değişimi
• Kalp çarpıntısı 
• Ritim bozuklukları
• Kilo kaybı
• Cinsel istekte azalma 

Sonuç

Ferritin, vücutta demiri depolamak için kullanılan bir proteindir. Kanda ölçülen ferritin seviyesi vücutta depo edilen demir seviyesini göstermektedir. Kan tahlillerinde ferritinin düşük çıkması genel olarak demir eksikliğine işaret eder. Bu da Bu da yorgunluk, baş dönmesi, saç dökülmesi gibi belirtilere yol açabilir. Fakat tahlillerde ferritin seviyelerinin yüksek çıkması ise ferritin yüksekliğini gösterir. Ferritin yüksek çıktığında ise vücutta fazla demir birikimi, iltihap, karaciğer hastalığı ya da enfeksiyon gibi durumlar söz konusu olabilir. Sonuç olarak ferritin seviyeleri genel sağlığın takibi için oldukça önemlidir ve rutin olarak kontrol ettirilmelidir.

Diyetisyen Can Kocakurt

Kaynakça

1- WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations

2- Rubio-Tapia, Alberto et al. “ACG clinical guidelines: diagnosis and management of celiac disease.” The American journal of gastroenterology vol. 108,5 (2013): 656-76; quiz 677. doi:10.1038/ajg.2013.79

3- https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/ferritin-test/about/pac-20384928

4- Knovich, Mary Ann et al. “Ferritin for the clinician.” Blood reviews vol. 23,3 (2009): 95-104. doi:10.1016/j.blre.2008.08.001

5- Wang, Wei et al. “Serum ferritin: Past, present and future.” Biochimica et biophysica acta vol. 1800,8 (2010): 760-9. doi:10.1016/j.bbagen.2010.03.011