Berberin Nedir? Ne İşe Yarar ve Faydaları Nelerdir?

Sosyal medyada son dönemde “doğal Ozempic” olarak anılan, kan şekeri dengesi ve metabolik sağlıkla ilgili araştırmalarda sıkça adı geçen bitkisel bileşiklerden biri de berberin. Peki berberin tam olarak nedir, hangi amaçlarla kullanılır, bilimsel olarak desteklenen faydaları nelerdir ve gerçekten GLP-1 ilaçlarına alternatif olabilir mi? Bu yazıda berberini tüm yönleriyle ele alıyoruz.

Berberin Nedir?

Berberin, doğada çeşitli bitkilerde bulunan sarı renkli bir alkaloiddir. Başta ‘’Berberis’’ cinsine ait bitkiler olmak üzere, Oregon üzümü ve altın mühür gibi bitkilerin kök ve gövdelerinden elde edilir. Geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılan berberin, günümüzde modern bilimsel araştırmaların da ilgi odağı haline gelmiştir.

Araştırmalar, berberinin özellikle hücrelerin kendini savunma mekanizmalarını harekete geçirerek oksidatif stresi ve iltihaplanmayı azaltması sayesinde diyabet, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve iltihaplı hastalıklar gibi çeşitli kronik hastalıklarda etkili olabileceğini gösteriyor.

Berberin Ne İşe Yarar?Berberin Ne İşe Yarar?

Klinik çalışmalarda berberinin, başta glukoz metabolizması olmak üzere lipit metabolizması, karaciğer fonksiyonları ve bağırsak sağlığı üzerinde olumlu etkiler gösterebileceği bildirilmiştir. Berberin; insülin duyarlılığını artırarak kan şekeri dengesine katkı sağlayabilir, LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) kolesterol ve trigliserit düzeylerinin azaltılmasına destek olurken HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein) kolesterol düzeylerinin korunmasına veya artırılmasını destekleyebilir. Ayrıca non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ile ilişkili metabolik süreçlerde destekleyici etkiler gösterebildiği, bağırsak mikrobiyotası ve bağırsak bariyer fonksiyonları üzerinde düzenleyici rol oynayabileceği öne sürülmektedir. Bunun yanı sıra antiinflamatuar ve antimikrobiyal özellikleri sayesinde vücuttaki bazı enfeksiyon ve iltihaplanma süreçlerinde de destekleyici olabilir.

Berberinin Faydaları Nelerdir?

• Kan Şekerini Dengelemeye Yardımcı Olabilir: Berberin, insülin duyarlılığını artırarak kan şekeri seviyelerinin dengelenmesine katkı sağlayabilir. Berberinin kan şekeri kontrolü üzerindeki olumlu etkileri, geniş kapsamlı meta-analizlerle de ortaya konmuştur. 

Otuz yedi çalışmayı ve tip 2 diyabet hastası 3048 kişiyi kapsayan bir analizde, berberin tedavisinin açlık kan şekerini ortalama 0,82 mmol/L, HbA1c düzeyini ise 0,63 puan azalttığı gösterilmiş; ayrıca hipoglisemi riskinde anlamlı bir artış saptanmamıştır. Bu nedenle berberin, insülin direnci ve tip 2 diyabet gibi metabolik hastalıkların yönetiminde destekleyici bir takviye olarak kullanılabilmektedir (1).

• Kalp ve Damar Sağlığını Destekleyebilir: Berberinin kalp-damar sağlığı üzerindeki etkisi, büyük ölçüde kan yağları (lipit) profilini iyileştirme kapasitesinden gelmektedir. Berberin, LDL (kötü kolesterol) ve trigliserit seviyelerini düşürüp HDL (iyi kolesterol) seviyesini destekleyerek kolesterol profilini iyileştirebilir. Bu etki, karaciğerdeki LDL reseptörlerinin artmasıyla kolesterolün kandan daha hızlı temizlenmesinden kaynaklanmaktadır ve uzun vadede kalp-damar sağlığını olumlu yönde destekler.

• Karaciğer Yağlanmasında Destekleyici Olabilir: Küçük bir klinik çalışma alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı ile ilişkili süreçlerde destekleyici bir etkisi olabileceği öne sürmektedir fakat kesin etki için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır (2).

• Sindirim Sistemini Rahatlatabilir: Bağırsak florasını ve sindirim fonksiyonlarını olumlu yönde destekleyebilir.

• Antibakteriyel ve Antienflamatuar Özellikler Taşır: Bazı patojenlere karşı koruyucu etki gösterebilir ve vücuttaki iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olabilir.

• Kilo Vermeye Yardımcı Olabilir: Araştırmalara göre berberin takviyesinin yağ dokusu oluşumunu baskılayarak toplam vücut yağı ve bel çevresinde azalmaya katkı sağlayabileceğine dair umut verici bulgular vardır. Ancak bu etkinin kesinlik kazanması için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç olduğu da unutmamalıdır(3, 4).

Berberin Gerçekten “Doğal Ozempic” mi?

Berberinin son dönemde bu kadar viral olmasının asıl nedeni, GLP-1 ilaçlarına (Ozempic, Mounjaro gibi) “doğal alternatif” olarak sunulmasıdır. Ancak bu benzetme bilimsel açıdan yanıltıcıdır, çünkü Ozempic’in etken maddesi olan semaglutid, GLP-1 reseptörlerini aktive ederek insülin salgısını artırmakta ve iştahı azaltmaktadır. Berberin ise farklı bir yoldan, AMPK enzimini uyararak metabolizmayı desteklemektedir. Dolayısıyla iki bileşik aynı mekanizmayı paylaşmamaktadır; “doğal Ozempic” ifadesi bilimsel bir karşılıktan çok pazarlama diline ait bir benzetmedir.

Kilo kaybı konusunda ise tablonun o kadar net olmadığı söylenebilir. Tip 2 diyabetli hastalarda yapılan bir meta-analizde kan şekeri parametrelerinde anlamlı bir iyileşme gözlenirken, kilo ve BMI üzerindeki etkilerin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirtilmektedir (5). 

California Üniversitesine ait UCLA Health’ten klinik diyetisyen Dr. Dana Ellis Hunnes’e göre berberin, kilo ve bel çevresinde bir miktar azalmaya katkı sağlayabilir ancak bu bulguların kesinleşmesi için altın standart sayılabilecek geniş ölçekli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Kısacası berberinin kan şekeri ve lipid profili üzerindeki etkisi literatürde tutarlı biçimde desteklenmektedir; ancak “yağ yakan mucize takviye” imajı gerçeklikten daha abartılıdır. Semaglutid bazlı ilaçlara eşdeğer bir kilo kaybı sağladığına dair güçlü bir kanıt şu an için bulunmamaktadır.

Berberin Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Berberin genel olarak kısa süreli ve kontrollü kullanıldığında sağlıklı bireylerde iyi tolere edilir. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır:

• Mide bulantısı, karın rahatsızlığı, ishal veya kabızlık gibi sindirim sistemi şikayetlerine yol açabilir.
• Kan şekerini düşüren ilaçlarla (örneğin metformin veya insülin) birlikte kullanıldığında hipoglisemi riskini artırabilir.
• Kan sulandırıcılar, kolesterol ilaçları ve bazı antibiyotiklerle etkileşime girebilir.
• Hamilelik, emzirme dönemi, çocukluk çağı ve ciddi kronik hastalığı olan bireylerde güvenliği net değildir.

Bu nedenle herhangi bir ilaç kullanan veya kronik bir rahatsızlığı bulunan kişilerin berberin takviyesine başlamadan önce mutlaka bir sağlık profesyoneline danışması gerekmektedir.

Berberin Takviyesi Nasıl Alınır?

Araştırmalara göre, günde üç kez 500 mg olacak şekilde toplam 1000-1500 mg ve öğünlerle birlikte alınması önerilmektedir. Berberinin bağırsaktaki P-glikoprotein pompaları nedeniyle biyoyararlanımı düşük kaldığından, emilimi artırmak için piperin (karabiber içerisinde bulunan madde) veya devedikeni ile birlikte de kulanılabilir. 

Sık Sorulan Sorular

Berberin ne kadar sürede etki gösterir?

Belirgin sonuçlar için genellikle 8-12 haftalık düzenli kullanım gerekmektedir.

Berberin Aç mı Tok mu Alınmalıdır?

Mide rahatsızlığı riskini azaltmak için genellikle yemekle birlikte veya yemekten hemen sonra alınması önerilmektedir.

Berberini kimler kullanmamalıdır?

Hamilelik, emzirme dönemi ve ciddi kronik rahatsızlığı olan bireylerde güvenliği net değildir.

Berberin hangi dozda kullanılmalıdır?

Çalışmalarda genellikle günde 900-1500 mg aralığında, öğünlerle bölünerek kullanılmaktadır.

Sonuç

Berberin, metabolik sağlık, kan şekeri dengesi ve kalp sağlığı gibi alanlarda destekleyici etkileri araştırılan doğal bir bileşiktir. “Doğal Ozempic” olarak anılsa da, GLP-1 ilaçlarının yerini tutacak bir alternatif değildir ve tedavi edici bir ilaç olmadığını, etkilerinin kişiden kişiye değişebileceğini unutmamak gerekir. Berberin takviyesi kullanmayı düşünenlerin, mevcut sağlık durumlarını ve kullandıkları diğer ilaçları göz önünde bulundurarak bir uzmana danışmaları en sağlıklı yaklaşım olacaktır.

Diyetisyen Can Kocakurt

Berkay Türkkan Fitness mobil uygulamasıyla antrenman ve beslenme adına ihtiyaç duyacağınız her şey cebinizde!

iPhone için App Store’dan ücretsiz indir!

Google Play’den ücretsiz indir!

Kaynakça

1- Xie W, Su F, Wang G, Peng Z, Xu Y, Zhang Y, Xu N, Hou K, Hu Z, Chen Y, Chen R. Glucose-lowering effect of berberine on type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol. 2022 Nov 16;13:1015045. doi: 10.3389/fphar.2022.1015045. PMID: 36467075; PMCID: PMC9709280.

2- Iloon Kashkooli R, Najafi SS, Sharif F, Hamedi A, Hoseini Asl MK, Najafi Kalyani M, Birjandi M. The effect of berberis vulgaris extract on transaminase activities in non-alcoholic Fatty liver disease. Hepat Mon. 2015 Feb 5;15(2):e25067. doi: 10.5812/hepatmon.25067. PMID: 25788958; PMCID: PMC4350248.

3- Asbaghi O, Ghanbari N, Shekari M, Reiner Ž, Amirani E, Hallajzadeh J, Mirsafaei L, Asemi Z. The effect of berberine supplementation on obesity parameters, inflammation and liver function enzymes: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clin Nutr ESPEN. 2020 Aug;38:43-49. doi: 10.1016/j.clnesp.2020.04.010. Epub 2020 May 6. PMID: 32690176.

4- Firouzi S, Malekahmadi M, Ghayour-Mobarhan M, Ferns G, Rahimi HR. Barberry in the treatment of obesity and metabolic syndrome: possible mechanisms of action. Diabetes Metab Syndr Obes. 2018 Nov 8;11:699-705. doi: 10.2147/DMSO.S181572. PMID: 30519065; PMCID: PMC6233907.

5- Hussain HU, Ali E, Tanveer A, Ismail SM, Furqan H, Ahsan MN, Iqbal S, Asghar MS. Efficacy of Berberis vulgaris and Berberis integerrima on glycemic indices and weight profile in type 2 diabetic patients: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Ayurveda Integr Med. 2024 Sep-Oct;15(5):101039. doi: 10.1016/j.jaim.2024.101039. Epub 2024 Oct 15. PMID: 39413550; PMCID: PMC11525128.